Historijski zapisi o obnovama Sultan Ahmedove džamije Bugojno

Sultan Ahmedova džamija u Bugojnu predstavlja jedan od najznačajnijih sakralnih objekata u historijskom i urbanom razvoju grada. Njena današnja arhitektonska forma rezultat je višeslojnih zahvata koji su se odvijali tokom više od jednog stoljeća, ostavljajući jasne tragove različitih graditeljskih filozofija i odnosa prema kulturno-historijskom naslijeđu.

Temeljita obnova džamije izvršena je 1868. godine, u kasnom osmanskom periodu. Tokom ove faze značajno je izmijenjena prostorna organizacija objekta. Ulazni trijem sa sofama je proširen i zazidan, te uklopljen u jedinstvenu arhitektonsku kompoziciju.

Posebno vrijedan i rijedak element predstavlja dograđeni čardak iznad novog ulaza, izveden umjesto ranijeg prozorskog otvora. Ovakvo rješenje čini Sultan Ahmedovu džamiju jedinstvenim primjerom u sakralnoj arhitekturi Bosne i Hercegovine.

Osnova džamije proširena je na dimenzije 23,5 × 13,5 metara, dok je na spratu dograđena identična površina. Spratni dio obuhvatao je mektebsku učionicu, prostoriju za muteveliju i biblioteku.

Ukupna korisna površina objekta povećana je na oko 450 m².

Svečano otvorenje renovirane džamije upriličeno je 1890. godine, uz prisustvo vjerskih, kulturnih i političkih predstavnika, što svjedoči o njenom tadašnjem značaju u društvenom i urbanom životu Bugojna.

Jedna od najznačajnijih, ali i najradikalnijih intervencija u historijsku strukturu džamije izvršena je u periodu od 1966. do 1970. godine. Ovi radovi u velikoj mjeri su odredili današnji izgled objekta, ali su istovremeno doveli do trajnog uklanjanja izvornog drvenog graditeljskog sloja.

Izvršena je potpuna zamjena krova, obnovljen unutrašnji plafon i izgrađena nova mahfila. Ključni zahvat odnosio se na betonizaciju temeljne konstrukcije, mahfile i tavanice, čime su uklonjeni gotovo svi izvorni drveni elementi.

Drveni mahfil je srušen i zamijenjen betonskim, dok je umjesto drvene stropne konstrukcije postavljena betonska tavanica sa centralnom kupolom prečnika oko 5,5 metara i visine približno tri metra. Radi statičke sigurnosti, kupola je dodatno ojačana sa pet stubova, postavljenih uz zidove džamije kako ne bi narušavali molitveni prostor.

Unutrašnjost je oslikana arabeskama s cvjetnim motivima u više boja. Iako se navodi da su novi ukrasi oblikovno oslonjeni na ranije dekoracije, njihova izvedba i upotreba savremenih materijala jasno odražavaju estetske i tehnološke principe druge polovine 20. stoljeća.

Ovakav pristup obnovi bio je karakterističan za period socijalističke Jugoslavije, kada su funkcionalnost, trajnost i statička sigurnost često imale prednost nad očuvanjem izvornih materijala i tradicionalnih graditeljskih tehnika. Beton se smatrao dugotrajnim i pouzdanim rješenjem, dok se pitanje autentičnosti rjeđe problematiziralo.

Posljedica takvog pristupa bio je trajni gubitak dijela izvornog identiteta objekta, što se danas prepoznaje kao čest problem obnove sakralnih i kulturno-historijskih spomenika tog perioda.

Renoviranje iz perioda 1966–1970. danas se posmatra dvostruko,kao vrijedan historijski trag jednog vremena, ali i kao upozorenje na posljedice modernizacijskih zahvata koji nisu vođeni konzervatorskim principima.

Sultan Ahmedova džamija u Bugojnu danas predstavlja slojevit arhitektonski dokument spoj osmanske graditeljske tradicije, intervencija iz 19. stoljeća i modernističkih zahvata 20. stoljeća. Njeno razumijevanje zahtijeva pažljivo čitanje svih tih slojeva, jer se tek u njihovom međusobnom odnosu otkriva puni značaj ovog sakralnog objekta za historiju Bugojna i širi kulturni prostor Bosne i Hercegovine.

Trenutna rekonstrukcija džamije Sultan Ahmedove u Bugojnu ulazi u završnu fazu.

Džematlije Sultan Ahmedove džamije u Bugojnu mogu se radovati , iako radovi na rekonstrukciji još traju, tokom predstojećeg mjeseca ramazana moći će nesmetano obavljati dnevne i teravih-namaze.

Ovaj vjerski objekat pretrpio je ozbiljna oštećenja tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu, a sada se intenzivno radi na njegovoj obnovi. Prema pouzdanim izvorima, radovi na sistemu grijanja i ostalim neophodnim zahvatima bit će završeni najkasnije do početka ramazana 2026. godine, što će omogućiti normalno odvijanje vjerskog života.

Iz džemata je upućen i apel građanima:

„Pozivamo sve građane i džematlije da svojim prisustvom na namazima podrže rekonstrukciju džamije i doprinesu očuvanju našeg vjerskog i kulturnog naslijeđa.“